بيّنات يعنى وسائل عقلى كه براى آنها بوده است و يا وسائل نقلى است كه جمله‌ى « الَّذِينَ أُوتُوه » آن را فهمانده است كه براى اين مردم دليل نقلى و كتاب آسمانى بوده است پس بعد از اين وسائل راهنمائى اگر كسى از حقّ روى گرداند براى فزون خواهى و حبّ جاه است روح البيان : چنان كه قابيل كه هابيل را كشت نه از جهل و نادانى بود كه از حسد بر برادر بود همينطور است در هر دورانى : اوّل ارباب قدرت به آن اقدام مىكنند و طبقات عامّه هم پيرو آنها مىشوند براى نابود كردن حقّ در نتيجه‌ى حبّ جاه و حرص مال . * ( فَهَدَى اللَّه الَّذِينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فِيه مِنَ الْحَقِّ ) * - 212 طبرى : ابن زيد گفته است : مقصود از آيه اين است : خدا مؤمنين را هدايت باسلام كرد و با آنكه ديگران نماز بسوى مشرق و بيت المقدس خواندند ايشان روى به قبله كردند و نيز در روزه اختلاف كردند : عدّه‌اى قسمتى از روز و عدّه‌اى قسمتى از شب روزه گرفتند ولى مسلمين به راه راست رفتند و در حقّ ابراهيم خليل اختلاف كردند كه يهود است و نصارى است به مسلمانان ارشاد شد كه حنيف است و مسلم و همچنين راجع بعيسى يهود گفتند فرزند بزه‌كارى است و نصارى گفتند خدا است مسلمين به راه راست رفتند و گفتند روح اللَّه است . * ( بِإِذْنِه ) * - 212 مفسّرين گفته‌اند : يعنى خدا با علم خود آنها را رهبرى كرد . فخر : يعنى خدا بوسيله‌ى امر و فرمان خود هدايت كرد . * ( إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ ) * - 212 طبرى : يعنى خدا هدايت كرد مؤمنين را بسوى حقّ در آنچه يهود اختلاف كردند و بعضى احكام تورات را تبديل كردند و بعضى ثابت بر حقّ ماندند و خدا مؤمنين را هدايت كرد كه از پذيرش قسمتهاى تبديل شده و اعتقاد به آنها خوددارى كردند : سخن ما : 1 - اوّل « كانَ النَّاسُ ) * الخ » ميفهماند كه براى آن روز لازم بود عرب بىخبر